Column OPA week 05

Met een vette krantenkop in het AD “de ANWB bestuurt het land niet” wordt de toon gezet rond de soap die zich in Den Haag voltrekt rond de kilometerheffing. De uitspraak was geciteerd van een Groen Links kamerlid, maar had evenzo van een ander lid van ons parlement kunnen zijn. Besluiten worden genomen in de regering en in de Tweede Kamer en nergens anders zeggen een aantal krachtdadige ministers en kamerleden. De minister moet nu leiderschap tonen en niet afgaan op de sentimenten onder de bevolking voegt de directeur van Natuur en Milieu er nog eens dapper aan toe.

Met de gemeenteraadsverkiezingen voor de deur lees ik deze stukjes met bijzondere aandacht en vooral als het gaat over het gesteggel wie nu de dienst uitmaakt in dit land. Vooral de vraag of, buiten verkiezingen, de mening van de gemiddelde Nederlander er wat toe doet of niet. Het feit dat minister Camiel Eurlings onomwonden zegt zich wat aan te trekken van de door de ANWB aangekondigde ledenraadpleging brengt de door ons gekozen vertegenwoordigers kennelijk tot woeste en heldhaftige uitspraken. Je moet er toch niet aan denken dat we in dit land eens iets aan de bevolking gaan vragen. Nee in ons democratisch bestel heeft de kiezer eens in de vier jaar de kans zich ergens over uit te spreken en aan de gekozen vertegenwoordigers een mandaat van vier jaar mee te geven en vervolgens moet je gewoon je mond houden.

Het gaat er mij niet om of je voor of tegen het bovengenoemd voorbeeld van de kilometerheffing bent maar over de manier waarop de besluitvorming plaatsvindt en de arrogantie van een aantal door ons gemandateerde mensen. Nee; besluiten nemen kunnen ze in Den Haag zelf wel daar hebben ze de ANWB en zeker de mening van de gemiddelde Nederlander niet bij nodig.

Om uw geheugen even op te frissen hieronder een voorbeeld van krachtdadig bestuur.

Het is 3 april 1989 als toenmalig minister Smit-Kroes van Verkeer en Waterstaat de Tweede Kamer voor het eerst voorstelt in Nederland een systeem van rekeningrijden in te voeren. Al in 1992 kunnen volgens Smit-Kroes de eerste proefopstellingen worden geplaatst.

Al meer dan 20 jaar wordt in Den Haag gesteggeld over filebestrijding. Zes ministers van Verkeer en Waterstaat bogen zich over dit hoofdpijndossier, terwijl de file’s bleven groeien.

In die 20 jaar werden verschillende plannen gelanceerd die nooit of tijdelijk in de praktijk werden gebracht; carpoolstroken, tolpoorten, spitsvignetten en rekeningrijden.

Een verkort overzicht van de plannen:

Minister Smit-Kroes lanceert ‘road pricing’ oftewel rekeningrijden.
Minister Maij-Weggen komt met spitsvignetten, tolheffingen, carpoolstroken en rekeningrijden.
Minister Jorritsma ziet meer in rekeningrijden en maakt plannen om dat in 2001 in te voeren rond de grote steden in de Randstad.
Minister Netelenbos wil een elektronisch tolsysteem invoeren in de Randstad, maar stuit op verzet van de steden én de ANWB.
Minister Peijs presenteert de Mobiliteitsnota, maar neemt daarin nog geen beslissing over het rekeningrijden. Wel worden spitsstroken aangelegd.

Minister Eurlings wil in 2012 kilometerheffing invoeren. Eerst voor vrachtauto’s en later stapsgewijs voor personenauto’s, totdat in 2017 iedereen de kilometerheffing betaalt. Het systeem is gebaseerd op satellietcommunicatie met elektronische kastjes in auto’s.

Nee, besluiten nemen en vervolgens ook uitvoeren daar hebben ze in Den Haag geen mening van anderen voor nodig dat blijkt wel. Dat we in dit verband kritisch kijken naar de ledenraadpleging van de ANWB mag best. Vooral als een minister hier zijn besluitvorming van af laat hangen, maar de landelijke politiek heeft deze actie echt over zichzelf afgeroepen.

Al deze nu krijsende politici hadden de moed moeten hebben om toe te geven dat ze twintig jaar lang op dit punt gefaald hebben en dat ze in dit moeilijke dossier even afzien van hun mandaat en een referendum uitschrijven.

Op gemeentelijk niveau speelt dit gelukkig wat minder extreem, maar dezelfde tendens en sentimenten zijn er waarneembaar. Elke vier jaar zijn er verkiezingen waarbij de gemeenteraad wordt gekozen en vervolgens wordt de gemeente bestuurd met een mandaat van vier jaar.

Ook in de plaatselijk politiek zijn de meningen altijd heel erg verdeeld over het referendum. Voorstanders roepen te pas en te onpas om een volksraadpleging en de tegenstanders hebben evenzoveel argumenten om dit niet te willen. Vooral het vermoeden dat slecht geïnformeerde mensen zich niet door kennis van het vraagstuk maar door emotie laten leiden bij hun keuze is zeker een zwaarwegend argument.

Wim Kan, onze grote cabaretier, zei eens in zijn oude jaarconference:

Dit cabaretje zet deze problematiek op z’n scherpst weg. Je geeft je mandaat voor vier jaar en tussentijds hoef je de kiezer niets meer te vragen.
Toch hoop ik dat de huidige maar ook straks de nieuwe gemeenteraadsleden wel wijzer zijn, en (met of zonder referendum) hun ogen en oren openhouden om te weten wat er in de gemeenschap leeft. Zo niet, dan verlies je daarbij je mandaat en het recht om als volksvertegenwoordiger op te treden.